Katedra p.w. św. Mikołaja w Kaliszu

Kościół katedralny pw. św. Mikołaja zbudowany w latach 1253-1257 z fundacji księcia Bolesława Pobożnego i jego żony błogosławionej Jolanty jest najstarszą świątynią Kalisza. W latach 1358-1810 należał do zakonu kanoników lateraneńskich, sprowadzonych do Kalisza przez Kazimierza Wielkiego z Męki pod Sieradzem. Oni to w 1448 roku wznieśli przy kościele klasztor, obecnie użytkowany jako dom parafialny. Kościół i dawny klasztor gotyckie z późniejszymi nawarstwieniami. Wśród interesującego wyposażenia kościoła na uwagę zasługują polichromia i witraże w kaplicy matki Boskiej Pocieszenia wykonane przez Włodzimierza Tetmajera w 1909 roku.

Katedra p.w. św. Mikołaja w Kaliszu

Kościół pw. św. Mikołaja wzniesiono w północno-zachodnim kwartale lokacyjnego miasta. Obecnie świątynia usytuowana jest przy ul. Kanonickiej. W pierwszym etapie, w XIII wieku wybudowano dwuprzęsłowe prezbiterium z chórową emporą patronacką oraz parterową zakrystię. Najstarsze fragmenty murów wykonano z cegły, w wątku wendyjskim w połączeniu z wątkiem polskim (gotyckim) oraz z użyciem zendrówki. Kościół orientowany, trzynawowy, halowy, o bryle zewnętrznej w formie bazyliki. Korpus nawowy czteroprzęsłowy, na rzucie zbliżonym do kwadratu. Prezbiterium węższe i niższe od korpusy nawowego, dwuprzęsłowe, zamknięte prostą ścianą. Od północy w przybudówce mieści się zakrystia oraz na piętrze skarbiec. Do zakrystii przylega kaplica Matki Boskiej Pocieszenia, dostępna z nawy północnej. Od zachodu usytuowana wieża na rzucie kwadratu z kruchtą w przyziemiu. Od pn. do wieży przylega neogotycka kaplica grobowa. Pod kościołem znajdują się krypty grobowe. Bryła kościoła opięta dwuuskokowymi szkarpami. Wokół nawy znajduje się niski cokół. Wieża na podmurówce kamiennej, do wysokości murów naw bocznych - gotycka, z oknami ostrołukowymi. W górnej części neogotycka z 1876 roku zwieńczona sterczynami i hełmem. W ścianie prezbiterium ostrołukowa wnęka, po bokach której znajdują się prostokątne płyciny. Okna naw i prezbiterium uformowane ostrołucznie w latach 1869-1872 według projektu arch. Konstantego Wojciechowskiego. Wschodnie szczyty nawy głównej i nawy południowej otynkowane, barokowe ujęte spływami wolutowymi, rozczłonkowane pilasterkami i gzymsami. Nad prezbiterium znajduje się więźba dachowa późnogotycka, storczykowa, wykonana razem z przedłużeniem nad zakrystią. Dachy kościoła dwuspadowe i pulpitowe pokryte dachówką. Zachowane portale z XIV w., ostrołukowe z profilowanej i glazurowanej cegły

Katedra p.w. św. Mikołaja w Kaliszu

Wnętrze kościoła trójnawowe. Nawa główna otwarta do bocznych czterema parami ostrołukowych profilowanych arkad filarowych. Filary o ściętych narożnikach, opięte późnorenesansowymi pilastrami o wydatnych kapitelach z wolutami i gzymsem, wspierającymi sklepienia kolebkowe z lunetami. Na sklepieniach znajduje się dekoracja stiukowa w typie tzw. lubelsko-kaliskim, o motywach rombów, owali, czteroliści i rozet bogato oprofilowanych. Na poddaszu widoczne ślady pierwotnych gotyckich sklepień. Pomiędzy nawą a prezbiterium ostrołukowa tęcza. W prezbiterium sklepienie gwiaździste (pierwotnie krzyżowe) z dwoma zwornikami, spływające na służki i wsporniki. W zakrystii sklepienie gotyckie krzyżowo-żebrowe ze wspornikami, w skarbczyku kolebkowo-krzyżowe, w kruchcie pod wieżą - kolebkowe. W kaplicy neogotyckie - krzyżowo-żebrowe. Ściany prezbiterium pokryte polichromią z 1905 roku autorstwa St. Rudzińskiego, St. Jasińskiego i Br. Wiśniewskiego ze scenami z życia księcia Bolesława Pobożnego i jego błogosławionej żony Jolanty. Kaplicę Matki Boskiej Pocieszenia zdobi polichromia i witraże autorstwa Włodzimierza Tetmajera. Chór muzyczny o formie nadwieszonej, neorenesansowy. Wśród cennego wyposażenia kościoła na uwagę zasługuje okazały, barokowy ołtarz główny z 1662 roku z rzeźbami świętych i Boga Ojca. Do 1973 roku ołtarz zdobił obraz P. P. Rubensa z Antwerpii z 1620 roku Zdjęcie z krzyża. Obraz znajdujący się w kościele od 1621 roku, prawdopodobnie został skradziony, a ołtarz dla zatarcia śladów podpalony. Obecnie w ołtarzu znajduje się jedynie kopia obrazu Rubensa. Druga kondygnacja ołtarza poświęcona jest św. Mikołajowi - patronowi katedry, a górna Bogu Ojcu i Duchowi Świętemu. Nad tabernakulum umieszczono figurę Matki Bożej Wniebowziętej. W prezbiterium znajdują się dębowe stalle z postaciami św. Józefa, św. Jana Chrzciciela i dwunastu apostołów. Ołtarze boczne z elementami wyposażenia i w formie rokokowe. Na szczególną uwagę zasługują witraże oraz polichromia Włodzimierza Tetmajera w kaplicy Matki Bożej Pocieszenia, zwanej przez Kaliszan „pod orłami”. Patriotyczne treści polichromii tuż przed I wojną światową zostały częściowo zamalowane, aby uchronić całe dzieło przed nakazem zniszczenia wydanym przez rosyjskiego zaborcę. Dopiero w 1932 roku udało się usunąć z polichromii całą klejową farbę.

Witraże

Wykorzystane źródła