Kościół p.w. św. Bartłomieja Apostoła w Stawiszynie

Kościół parafialny pw. śś. Bartłomieja i Jadwigi w Stawiszynie jest gotycką budowlą pochodzącą z XIV wieku, powstałą z fundacji Kazimierza Wielkiego. Kościół przebudowany i rozbudowany w latach 1870-1885. W 1906 roku miała miejsce regotyzacja kościoła. Świątynia zbudowana z cegły częściowo w układzie polskim należy do najstarszych kościołów w regionie. Świątynia mimo przekształceń jest interesującym świadectwem architektury gotyckiej na terenie Wielkopolski oraz stanowi dominantę architektoniczną w krajobrazie zachowanego układu przestrzennego miasta.

Kościół p.w. św. Bartłomieja Apostoła w Stawiszynie

Świątynia gotycka, orientowana, murowana z cegły w układzie polskim, trzynawowa, halowa. Korpus nawowy na planie kwadratu, trzyprzęsłowy. Nawy boczne, niejednakowej szerokości (południowa węższa), oddzielone od szerokiej nawy głównej ośmiobocznymi filarami. Prezbiterium niższe, wydłużone, trzyprzęsłowe, zamknięte wielobocznie. Od północy, do prezbiterium przylega prostokątna przybudówka z dwuprzęsłową zakrystią z przedsionkiem. Wieża w dolnej partii gotycka, w górnej neogotycka, na rzucie zbliżonym do kwadratu, szerokością nawiązująca do nawy głównej. Przy środkowych przęsłach elewacji bocznych korpusu, kwadratowe przybudówki, z których północna pełniła funkcję kaplicy przedpogrzebowej, południowa natomiast jest kaplicą grobową Łubieńskich. Pod nią znajduje się krypta. Rozczłonowana, imponująca bryła kościoła, oparta na fundamentach z kamienia polnego, częściowo łamanego, opięta szkarpami, w tym narożnikowe ustawione przekątniowo. Dominuje nad całością, dostawiona do zachodniej elewacji, masywna wieża, wtopiona w bryłę, w dolnej partii czworoboczna z kruchtą, w części wyniesionej ponad kalenicę korpusu o formie oktogonalnej, zwieńczona ośmiobocznym iglicowym hełmem, pokrytym blachą. Dachy nawy i kaplic dwuspadowe kryte dachówką karpiówką. Detal architektoniczny elewacji w postaci gzymsów i obramień okiennych opracowany w tynku. Detal wewnątrz kościoła z ceglanych kształtek, częściowo wykonany w zaprawie. Elewacja zachodnia, w połowie zasłonięta wieżą, po bokach z ostrołucznymi blendami, zwieńczona trójkątnym szczytem. Elewacje boczne korpusu - trójosiowe, jednopoziomowe, zwieńczone szerokim pasem tynku i wąskim profilowanym gzymsem podokapowym. Środkowe przęsła przesłonięte przybudówkami, a ostrołuczne otwory okienne bez rozglifień, w tynkowanych opaskach. Elewacje prezbiterium trójosiowe, z gzymsem okapnikowym o profilu kapinosa na wysokości ław okiennych, zwieńczone szerokim pasem tynku i profilowanym gzymsem podokapowym. Wieża w dolnej części z ostrołucznymi blendami, od zachodu, na osi, ostrołukowy portal wejścia głównego. Dolny masyw wieży wieńczy szeroki pas tynku oraz ponad nim arkadowa galeryjka z szerokim kostkowym gzymsem. W oktogonalnej części górnej, w każdej elewacji wysokie otwory okienne, w arkadowej oprawie, wypełnione maswerkiem z żaluzjami. Ponad nimi trzy prostokątne blendy z wklęsłymi narożnikami i gzyms kostkowy. Górną część wieży wieńczy wieniec dwuspadowo zadaszonych szczycików, których powierzchnie wypełniają biforyjne okienka w arkadkowych oprawach. Hełm wieży z lukarnowymi okienkami w co drugiej połaci, z koroną z trójkątnych szczycików w górnej części, zwieńczony krzyżem.

Kościół p.w. św. Bartłomieja Apostoła w Stawiszynie

Sklepienia krzyżowo-żebrowe, gotyckie, w kruchcie wieżowej. W nawie sklepienia neogotyckie z II połowy XIX wieku, na nadwieszonych, trójdzielnych służkach wiązkowych. Prezbiterium od nawy oddzielone belką tęczową. W prezbiterium sklepienia wsparte na konsolach kroksztynowych z podwieszoną kiścią winorośli, otoczoną liśćmi. Połowę przestrzeni zachodniego przęsła nawy głównej wypełnia trójboczna empora chórowa wsparta na ostrołukowych arkadach. Ściany nawy i prezbiterium, do wysokości ław okiennych dekoruje motyw grubego krenelaża. Polichromie na sklepieniu prezbiterium i nawy głównej oraz na ścianach prezbiterium. Najstarsze wyposażenie kościoła pochodzi z początku XVIII wieku, mi in. barokowy ołtarz główny z rzeźbami śś. Kazimierza, Stanisława Biskupa, Wojciecha i Wacława. Pozostałe wyposażenie neogotyckie i neobarokowe z II połowy XIX i początku XX wieku.

Witraże

Wykorzystane źródła